Uçaklar İçin Yorulma Testinin Önemi

0
588

UÇAKLAR İÇİN YORULMA TESTİNİN ÖNEMİ

Önemli bir mekanik test sistemlerinden biri olan yorulma testi ile ilgili önemli olan birçok bilgi bulunmaktadır. Tüm bu mekanik testler mühendislere, yaptıkları işlemlerde kullanmış oldukları malzemeler ile ilgili bilgi verici bir özelliğe sahiptirler. Üretim işlemlerinde kullanılması gerekli olan malzemelerin tercih sırasında karar vermede yapılan bu mekanik testlerin önemi çok fazladır. Belirli bir malzemenin akma dayanıklılığının altında sürekli olarak tekrar eden bir gerilmeye maruz kalması ile beraber bazı kopmaların meydana gelmesi durumuna malzemenin yorulması işlemi adı verilmektedir.

yorulma testi

Bu yorulma işleminin yapılmasının bazı nedenleri dönme, eğilme ve titreşim sonucunda ortaya çıkan problemlerden de kaynaklanabilmektedir. Bu yorulma işlemi çok önemli bir işlemdir. Tekrarı olan gerilmelerin altında çalışmakta olan metalik işlemci parçalarda, uygulanmakta olan gerilmeler, burada bulunan parçaların akma dayanımının küçük olmasına rağmen, belirli bir seviyede gösterilen tekrar sayısı sonucunda ise genel olarak yüzeyde bir çatlağın oluşmasına ve bunu çatlak sonucunda ise kopma gibi olaylara sebebiyet vermektedirler. Meydana gelmiş olan bu tür kopmalar ise yorulma kırılması olarak ifade edilmektedir. Yapılan bu yorulma testinde kullanılacak olan cihazlarda; standartlara uygun bir şekilde hazırlanmış olan numunelerin yapılacak olan yorulma ömürlerinin diyagram olarak adlandırılmış olan bir şekilde çıkartılması sağlanmaktadır. Ortaya çıkmış olan bu diyagramlara ise Wöhler Eğrisi denir. Eğer bir malzemenin yorulma sınırını tespit etmek istiyor iseniz, o zaman bunun için birden fazla olarak numune testi uygulaması yapmanız gerekecektir.

Uygulanacak olan bu gerilme işlemine bağlı olarak da numunenin kopmasına kadar ki geçirilen gerilme devir sayısının (S-N) diyagram sayısı (Wöhler Eğrisi) elde edilmiş olur. Normal olarak da bu yorulma işleminin sınırı, düzlüğe girildiği gözlemlenmiş olan noktadır. Yorulma limiti ya da dayanma sınırı olarak adlandırılan bu ifadenin açılımında ise şu bilgiler yer almaktadır. Demir esaslı olan tüm malzemelerde normal olarak 10 üzerinden 7 gibi bir devir tanımlaması yapılmaktadır. Bu devir sayısının sınırının altında bulunan malzemeler ise muhtemelen kırılma işleminden sonsuz bir çevrim sayısına kadar dayanabilmektedir. Başlıca yorulmaya etki eden faktörleri incelemek gerekirse ilk sırada gelen gerilme halleridir. Gerilme genliği, iki eksenli olarak gerilme durumunun olması, kayma gerilmeleri ve ortalama gerilme gibi faktörleri mevcuttur. Geometrik faktörler arasında ise; süreksizlerin varlığından meydana gelen yorulma çatlağı ve gerilme yığınları olacaktır.

Malzeme türü olarak etki eden faktör ise; malzemelerin türüne göre yorulma ömründe de büyük bir değişiklik meydana gelmesi normaldir. Artık gerilmelerin etkili olduğu faktörlerden bahsetmek gerekirse; kaynak işlemleri ve döküm işlemleri sonucunda meydana gelen artık gerilmeler otomatik olarak yorulma ömrünü azaltıcı bir faktördür. İç kusurların sahip olmuş olduğu boyutlar ve dağılımları da etkili faktörler arasındadır. Bu konu hakkında kısa bir örnek vermek gerekirse; döküm işlemi sonrasında meydana gelecek olan boşlukların yorulma ömrünü büyük bir miktarda azaltması yönünde gerçekleşmektedir. Yükleme doğrultusunun da bu konuda etkili bir faktör olduğu bilinmektedir. Öyle ki, bu durum daha çok izotrop olmayan malzemeler için çok daha önemli bir etkendir. Tane büyüklüğü de bu konuda başlıca faktörler arasında yer alır. Bazı metaller için küçük olan tane büyüklüğü, uzun yorulma işlemlerinde ömründe uzun olması anlamına gelmektedir. Çevreninde bu işlemlerin etkililiğinde büyük bir katkısı vardır. Ortamda bulunan gaz ve erozyon gibi olumsuz çevre şartları da yorulma ömrünü çok fazla etkileyen faktörler arasında yer almaktadır.

Ayrıca yüksek sıcaklık ve soğuklukta yorulma ömrünü etkiler.

Bu uçak bir ingiliz jet uçağıdır. Üretildikten sonra ilk zamanlarini çok iyi geçirmesine rağmen 1953 yıllarında üst üste 5 kaza yapınca seferleri iptal edilmiştir.

Kaynak:Malzemebilimi.net

Paylaş
Sonraki İçerikSavurma Döküm

CEVAP VER